منشورهای بازالتی
منشورهای بازالتی آذربایجان غربی (معروف به منشورهای بازالتی ماکو، آواجیق یا چالدران) یکی از کمنظیرترین و شگفتانگیزترین پدیدههای ژئوتوریسم در ایران و خاورمیانه به شمار میروند؛ ساختاری سنگی که از نظر شکل زمینشناسی با ستونهای بازالتی مشهور ایسلند و اسکاتلند برابری میکند.
آدرس و مسیر دسترسی به منشورهای بازالتی
این دره حدود ۲۵ کیلومتر با شهر ماکو فاصله دارد و تقریباً ۳ کیلومتر با روستای بدولی فاصله دارد. دره در امتداد شرقی–غربی کشیده شده و تقریباً موازی جاده آواجیق است. در نقشه زیر می توانید موقیعت دقیق این جاذبه گردشگری را روی گوگل مپ مشاهده کنید:
گامهای مسیر جادهای:
- تهران به تبریز:
- از اتوبان تهران–کرج–قزوین–زنجان–تبریز حرکت کنید (حدود ۶۳۰ کیلومتر، بزرگراه و آزادراه با کیفیت مناسب).
- تبریز به ماکو:
- از تبریز به سمت مرند بروید (حدود ۷۰ کیلومتر).
- پس از مرند، مسیر جاده بینالمللی بازرگان/ماکو را پیش بگیرید (گذر از شهرهای ایواوغلی و قرهضیاءالدین) تا به ماکو برسید (حدود ۱۸۰ کیلومتر از تبریز تا ماکو).
- ماکو به منشورهای بازالتی:
- از خروجی غربی شهر ماکو وارد جاده آواجیق (مسیر به سمت چالدران / آواجیق) شوید.
- حدود ۲۲ تا ۲۵ کیلومتر در این جاده کوهستانی آسفالته برانید.
- کمی پیش از روستای بدولی، دیوارهها و ستونهای عظیم منشوری را در سمت چپ و راست بستر دره مشاهده خواهید کرد.
- خودرو را در شانه امن جاده پارک کرده و با حدود ۳ تا ۵ دقیقه پیادهروی سبک وارد محوطه دره شوید.
عکس و تصاویر منشورهای بازالتی چالدران
ویدیو و فیلم منشورهای بازالتی ماکو
ویدیو زیر از منشورهای بازالتی در ماکو استان آذربایجان غربی توسط گردشگر عزیز، آقای بنیامین بلوچی تهیه شده است.
علت تشکیل منشورهای بازالتی چیست؟
اصلاً این ستونهای عجیب چطور به وجود آمدهاند؟
ظاهر اینجا واقعاً عجیب است؛ دیوارههایی متشکل از ستونهای تقریباً منظم چندضلعی، مخصوصاً ششضلعی، که بعضی قسمتها انگار با دستگاه برش سنگ ساخته شدهاند اما کاملاً طبیعیاند.
ماجرا به گدازههای آتشفشانی برمیگردد. هنگامی که حجم بزرگی از گدازه روی سطح زمین قرار میگیرد، بهتدریج سرد میشود. هنگام سرد شدن، سنگ منقبض میشود و در نتیجه شبکهای از ترکها ایجاد میشود.
این ترکها میتوانند به شکل ستونهای چندضلعی رشد کنند و چیزی را ایجاد کنند که در زمینشناسی به آن Columnar Jointing یا «پیوند ستونی» گفته میشود.
به همین دلیل ستونهای بازالتی را در نقاط مختلف دنیا هم میبینیم؛ نمونههای مشهورش در اسکاتلند و ایسلند هستند. منشورهای ماکو نیز حاصل فرایندهای آتشفشانی و سرد شدن گدازههای بازالتی در گذشته زمینشناسی هستند.
بهترین زمان سفر و بازدید از منشورهای بازالتی
- بهار (اردیبهشت و خرداد): بهترین زمان بازدید؛ دشتهای سرسبز، رودخانهها پرآب و هوا بسیار معتدل و دلپذیر است.
- تابستان: به دلیل اقلیم کوهستانی و مرتفع این ناحیه، تابستانهای بسیار خنک و مطبوعی دارد و فرار از گرمای سایر مناطق را ممکن میسازد.
- پاییز و زمستان: زمستانهای این منطقه شدیداً سرد، پربرف و همراه با یخبندان است؛ تردد در محورهای کوهستانی نیازمند زنجیر چرخ و تجهیزات زمستانی کامل خواهد بود.
نکات ایمنی و وسایل ضروری
- کفش مناسب: برای ورود به بستر دره و قدم زدن روی بستر سنگی و رودخانهای، از کفش ترکینگ یا پیادهروی با زیره عاجدار استفاده کنید.
- احتیاط در مورد ریزش سنگ: منشورها به دلیل هوازدگی و فرسایش، در بخشهایی سست شدهاند؛ از بالا رفتن از دیوارهها یا استراحت در زیر بخشهای دارای شیب منفی جداً خودداری کنید.
- امکانات رفاهی: در مجاورت مستقیم دره، خدمات رفاهی مانند رستوران یا فروشگاه وجود ندارد؛ آب آشامیدنی، تنقلات و لوازم ضروری را از ماکو یا روستاهای مسیر تهیه نمایید.
- جاذبههای پیرامونی: در صورت داشتن زمان کافی، میتوانید بازدید از این منطقه را با جاذبههای دیگری چون قرهکلیسا (کلیسای تادئوس مقدس) در چالدران، کاخموزه باغچهجوق و قلعه قبان ماکو ترکیب کنید.
نظرات مردم و گردشگران درباره منشورهای بازالتی
بررسی دیدگاهها و بازخوردهای گردشگران، طبیعتگردان و زمینشناسانی که از منشورهای بازالتی ماکو (آواجیق) بازدید کردهاند، تصویری روشن از نقاط قوت، چالشها و توصیههای کاربردی این سفر ارائه میدهد:
۱. نقاط قوت و جنبههای شگفتانگیز (دیدگاه مثبت مسافران)
- حیرت زمینشناسی و تقارن هندسی: اکثر مسافران از نظم دقیق ستونهای پنج و ششضلعی شگفتزده میشوند و آن را با پدیدههای جهانی نظیر «جاینتز کازوی» در ایرلند یا صخرههای بازالتی ایسلند مقایسه میکنند.
- بهشت عکاسان و فیلمسازان: کنتراست رنگی صخرههای تیره بازالتی با آسمان آبی و جریان آب در کف دره، قابی فوقالعاده برای عکاسی منظره، پرتره و تولید محتوای بصری میسازد.
- دسترسی آسان نسبت به سایر نقاط بکر: بر خلاف بسیاری از درهها و تنگههای طبیعی ایران که نیازمند پیمایشهای طولانی یا خودروهای دو دیفرانسیل هستند، این منشورها درست در فاصله چند متری جاده آسفالته قرار دارند و بدون کوهنوردی سنگین قابل مشاهدهاند.
- بکر بودن و دوری از شلوغی: به دلیل فاصله از مراکز پرجمعیت، اغلب اوقات محیطی خلوت، آرام و بدون ازدحام آزاردهنده گردشگری دارد.
۲. نقاط ضعف و چالشها از نگاه بازدیدکنندگان
- نبود امکانات رفاهی و خدمات اولیه: در اطراف دره هیچگونه سرویس بهداشتی، فروشگاه، آلاچیق یا سطل زباله تعبیه نشده است. بازدیدکنندگان همواره توصیه میکنند آب، خوراکی و وسایل ضروری را حتماً در ماکو تهیه کنید.
- کمبود تابلوهای راهنما: تابلوهای معرفی و هدایتکننده اختصاصی در جاده چندان چشمگیر نیستند و اگر مسافران موقعیت دقیق آن را روی نقشه علامت نزده باشند، ممکن است به راحتی از کنار آن عبور کنند.
- نگرانیهای زیستمحیطی و حفاظت از اثر: دوستداران طبیعت نسبت به کمتوجهی به حفاظت فیزیکی، رهاسازی پسماند توسط برخی مسافران و امکان آسیب به ستونها توسط حفاران غیرمجاز یا یادگارینویسی ابراز تاسف کردهاند.
۳. مهمترین توصیههای تجربی گردشگران برای بازدید
- کفش مناسب برای کف رودخانه: برای ثبت عکسهای بهتر و رفتن به بستر دره، حتماً کفش مناسب کوهپیمایی یا صندل طبیعتگردی داشته باشید؛ زیرا سنگها در حاشیه آب لغزنده هستند.
- رعایت فاصله ایمنی از دیوارهها: به دلیل هوازدگی سنگها، توقف طولانی در زاویه زیر صخرههای شیبدار توصیه نمیشود، چرا که احتمال سقوط سنگریزهها وجود دارد.
- بهترین ساعت روز برای عکاسی: ساعتهای ابتدایی صبح یا نزدیک غروب (عصر) نور ملایمتری به دیوارهها میتابد و به دلیل جلوگیری از ایجاد سایههای تند، عکسها باکیفیتتر و با بافت واضحتری ثبت میشوند.
- ترکیب با سایر دیدنیها: به دلیل اینکه بازدید از خود منشورها حدود ۱ الی ۲ ساعت زمان میبرد، اکثر گردشگران توصیه میکنند بازدید از آن را در قالب یک برنامه نیمروزه تا یکروزه همراه با قرهکلیسا (چالدران) یا کاخ باغچهجوق ماکو ادغام کنید.
سایر جاذبه های گردشگری در نزدیکی منشورهای بازلت
منطقه شمال آذربایجان غربی (بهویژه شهرستانهای ماکو و چالدران) ترکیبی کمنظیر از تاریخ کهن، معماری سنگی و چشماندازهای کوهستانی است. در کنار بازدید از منشورهای بازالتی ماکو، جاذبههای زیر در فواصل نزدیک قرار دارند و تکمیلکننده برنامه سفر هستند:
۱. جاذبههای تاریخی و فرهنگی
- کاخ موزه باغچه جوق:
- فاصله تا منشورها: حدود ۳۰ کیلومتر (در جنوبغربی شهر ماکو).
- ویژگیها: کاخموزه قاجاری متعلق به سردار ماکو (تیمور تیموری) با تلفیقی از معماری سنتی ایرانی و روسی، آیینهکاریهای خیرهکننده، پنجرههای رنگی ارسی و مبلمان مجلل اروپایی.
- قره کلیسا (کلیسای تادئوس مقدس):
- فاصله تا منشورها: حدود ۶۰ تا ۶۵ کیلومتر (در دشت چالدران).
- ویژگیها: از قدیمیترین کلیساهای جهان مسیحیت و ثبتشده در فهرست میراث جهانی یونسکو. این کلیسا با سنگهای تراشخورده سیاه و سفید و نقشبرجستههای حماسی و مذهبی ساخته شده و در مسیر جاده ماکو به چالدران قرار دارد.
- کلیسای زور زور (کلیسای مریم مقدس):
- فاصله تا منشورها: حدود ۳۵ کیلومتر (نزدیک روستای بارون و سد بارون).
- ویژگیها: این اثر یونسکو از نظر مهندسی منحصربهفرد است؛ کلیسا برای جلوگیری از غرق شدن در مخزن سد بارون، سنگ به سنگ با دقت شمارهگذاری، تخریب و ۶۰۰ متر دورتر در ارتفاعات مشرف به دریاچه سد بازسازی شد.
- دخمه سنگی فرهاد دامی (گور-دخمه فرهاد):
- فاصله تا منشورها: حدود ۳۰ کیلومتر (نزدیک روستای سنگر).
- ویژگیها: اثری باستانی و تراشیدهشده در دل صخره کوهستان متعلق به دوران پادشاهی اورارتوها (قرن هشتم پیش از میلاد) که در باورهای محلی به داستان فرهاد و شیرین نسبت داده شده است.
- دروازه قدیم قلعه قبان و بافت زیر کلاهک سنگی ماکو:
- فاصله تا منشورها: حدود ۲۵ کیلومتر (در بافت تاریخی ماکو).
- ویژگیها: شهر ماکو به «شهر سنگی» معروف است؛ قلعه قبان زیر بزرگترین کلاهک سنگی خمیده جهان جا گرفته و چشماندازی پانوراما از شهر و دره مرزی زنگمار ارائه میدهد.
۲. جاذبههای طبیعی و چشماندازها
- تالاب و دشت بورالان:
- فاصله تا منشورها: حدود ۵۵ تا ۶۰ کیلومتر به سمت نوار مرزی شمال ماکو.
- ویژگیها: دشتی پهناور و سرسبز با سنگهای آذرین و آتشفشانی، زیستگاه اسبهای اصیل وحشی و پرندگان مهاجر، با نمای مستقیم و نزدیک از قله پوشیده از برف آرارات کوچک و بزرگ.
- آبشار قلعهجوق:
- فاصله تا منشورها: حدود ۳۰ کیلومتر (جنوب شهر ماکو).
- ویژگیها: آبشاری زیبا در میان دیوارههای صخرهای و باغهای سرسبز، مناسب برای استراحت و صرف ناهار در طبیعت.
۳. پیشنهاد چیدمان مسیر یکروزه
برای استفاده بهینه از زمان در یک سفر یکروزه به اطراف ماکو:
- صبح زود: حرکت به سمت کاخ موزه باغچه جوق و سپس دخمه سنگی فرهاد دامی.
- پیش از ظهر: ادامه مسیر به جاده آواجیق و بازدید و عکاسی در منشورهای بازالتی.
- بعدازظهر: حرکت به سمت کلیسای زور زور و سد بارون یا بازدید از قره کلیسا در دشت چالدران پیش از غروب آفتاب.
سوالات متداول درباره منشورهای بازالتی ماکو
منشورهای بازالتی ماکو دقیقاً کجا قرار دارند؟
در استان آذربایجان غربی، حدود ۲۵ کیلومتری شمالغربی شهر ماکو، در مسیر جاده ماکو به آواجیق و حوالی روستای بدولی واقع شدهاند.
این منشورهای سنگی چگونه شکل گرفتهاند؟
حاصل سرد شدن، انقباض و انجماد گدازههای آتشفشانی بازالتی در دوران سوم زمینشناسی هستند که به شکل ستونهای پنج و ششضلعی منظم درآمدهاند.
بهترین زمان سفر برای بازدید از دره منشوره چه فصلی است؟
از اواسط اردیبهشت تا پایان شهریور به دلیل هوای مطبوع، طبیعت سرسبز منطقه و امکان پیادهروی راحت در بستر رودخانه.
آیا برای رسیدن به منشورهای بازالتی نیاز به خودروی آفرود یا پیادهروی طولانی است؟
خیر؛ مسیر تا نزدیکی دره کاملاً آسفالت است و با هر خودروی سواری میتوان رفت. از کنار جاده تا پای صخرهها تنها ۳ تا ۵ دقیقه پیادهروی سبک نیاز است.
آیا ورود به محوطه منشورهای بازالتی هزینه یا ورودی دارد؟
خیر؛ این جاذبه در بستر آزاد طبیعت قرار دارد و بازدید از آن کاملاً رایگان و بدون محدودیت زمانی است.
آیا در محل دره منشورها امکانات رفاهی یا اقامتی وجود دارد؟
خیر؛ محیط کاملاً بکر است و فروشگاه یا سرویس بهداشتی ندارد. توصیه میشود آب، خوراکی و وسایل ضروری را از شهر ماکو تهیه کنید.
چه جاذبههای دیگری در نزدیکی منشورهای بازالتی قرار دارند؟
کاخموزه باغچهجوق، دخمه سنگی فرهاد، کلیسای ثبت یونسکوی زور زور (سد بارون) و قرهکلیسا در چالدران در نزدیکی این اثر قرار دارند.
منبع عکس : گوگل
منبع عکس: اینستاگرام